Vroeger was het een heel vertrouwd onderdeel van het Friese boerenerf. Tegenwoordig zullen veel mensen er achteloos aan voorbijlopen, zonder te weten waarvoor het ooit diende.
De stalt, ook wel bjinstap of in het Nederlands boenstoep genoemd, was een eenvoudige was- en spoelplaats aan de waterkant. Meestal niet meer dan een klein stenen of houten plateau, soms met een paar treden die tot aan het water reikten. Niet bepaald een indrukwekkend bouwwerk, maar in het dagelijkse boerenleven van vroeger was het een bijzonder praktische voorziening.
Toen de sloot nog dienstdeed als waterkraan
We kunnen het ons tegenwoordig nauwelijks meer voorstellen, maar er was een tijd waarin stromend water in huis geen vanzelfsprekendheid was. Even de kraan opendraaien zat er niet in. Water moest worden gehaald en veel schoonmaakwerk gebeurde buiten.
En daar kwam de stalt goed van pas.
Hier werden emmers, melkgerei, potten en pannen geschrobd en uitgespoeld. Ook de was werd er gedaan. Met de handen in het koude slootwater, een borstel erbij en flink boenen maar. Vooral in de winter zal dat bepaald geen aangenaam klusje zijn geweest.
De sloot was destijds dus veel meer dan alleen een watergang langs het erf. Het was een belangrijk onderdeel van het huishouden en het boerenbedrijf. De stalt vormde letterlijk de verbinding tussen het erf en het water.
Een stukje erf dat zijn functie verloor
Met de komst van de waterleiding veranderde het leven op de boerderij ingrijpend. Water kwam voortaan gewoon uit de kraan en steeds meer werkzaamheden verplaatsten zich naar binnen. De stalt verloor langzaam maar zeker zijn functie.
Veel van deze oude wasplaatsen verdwenen. Ze werden afgebroken, raakten overwoekerd of verdwenen bij de herinrichting van erven en sloten. Soms bleven alleen een paar stenen treden over, half verscholen tussen het gras en de oeverbegroeiing.
Gelukkig zijn er ook nog exemplaren bewaard gebleven. Kleine stille getuigen van een tijd waarin het dagelijkse leven op het platteland er heel anders uitzag.
Van boenplek naar genietplek
Wie tegenwoordig een oude boerderij met een stalt bezit, zal er waarschijnlijk geen melkbussen meer staan schrobben. Sterker nog, we kunnen ons voorstellen dat zo'n plekje aan het water inmiddels een heel andere bestemming heeft gekregen.
Een plek om even te zitten, de voeten bijna in het water. Met een kop koffie in de ochtendzon, terwijl een meerkoet voorbijzwemt en verderop de koeien in het weiland grazen.
Van een plek waar vroeger hard werd gewerkt, naar een plek waar je juist even helemaal niets hoeft. Het kan verkeren.
Juist die kleine dingen maken een erf bijzonder
Bij Mijn Buitenplaats Makelaardij hebben we een zwak voor oude boerderijen en karakteristieke erven. Niet alleen vanwege de prachtige gebinten, rieten daken of eeuwenoude gevels, maar juist ook vanwege de kleinere bijzonderheden die je er aantreft.
Want achter zo'n ogenschijnlijk eenvoudig bouwwerkje schuilt vaak een heel verhaal. Over het boerenleven, over hoe mensen vroeger woonden en werkten en over de vanzelfsprekende verbondenheid met het landschap en het water.
De stalt is daar een prachtig voorbeeld van. Geen groot monument, geen indrukwekkend staaltje architectuur, maar wel een stukje geschiedenis dat het waard is om te bewaren.
Dus mocht je ooit op een oud Fries boerenerf een paar stenen treden ontdekken die naar de sloot leiden, kijk dan nog eens goed. Misschien sta je wel op een oude stalt.
En wie weet hoeveel generaties daar voor jou met de handen in het water hebben gestaan.