Friese geeltjes: een nieuwsgierig oog ziet meer

Zo op het oog lijken veel boerderijen hetzelfde. We zien allemaal wel dat er grotere en kleinere zijn, dat de vorm verschilt, de kleur baksteen anders is. Dat de ene een pannendak heeft en de ander rietgedekt is. Maar … als je iets langer kijkt en wat meer op de details let, is er nog heel veel meer te ontdekken! Overal zit een verhaal achter en zelf merk ik dat ik daardoor anders ga kijken.

Die baksteen bijvoorbeeld. Friese geeltjes kennen we. We weten dat ze oud zijn, gebruiken ze graag voor een authentiek effect of voor het restaureren van onze woonboerderij. Maar hoe komen ze aan die gele kleur? En is het je wel eens opgevallen dat voor het metselwerk van boerderijen vaak twee kleuren werden toegepast? Rood in de voorgevel (of zelfs het hele voorhuis) en geel achter?

Baksteen is gebakken klei en de herkomst en samenstelling van de klei bepaalt de kleur van de baksteen. Het gele van de Friese geeltjes is afkomstig van de kalk in de klei waarvan ze gebakken werden. Rode bakstenen waren duurder dan hun gele broertjes en daarom werden ze vaak niet voor hele boerderij gebruikt, maar alleen voor het deel dat in het zicht van de weg lag …

Iets soortgelijks komen we tegen bij dakpannen. Let er maar eens op: vaak zien we zwarte pannen op het voorhuis en rode op de schuur. Zwarte pannen waren duurder omdat ze twee keer gebakken werden. De tweede keer werd er een speciaal laagje opgebracht dat bij het bakken voor de zwarte kleur zorgde.

Een laatste voorbeeld van hoe we de mate van rijkdom van de toenmalige boer terug kunnen zien is het aantal stalraampjes. Hoe meer stalraampjes, hoe meer de dochters van de betreffende boer in trek waren!

 

juli 2018
Stempel Mijn Buitenplaats